Thư từ mật của Filippo Cavriana, 1568—1589.

Những lá thư mật của Filippo Cavriana là một chứng từ có một không hai về các cuộc chiến tranh tôn giáo Pháp: trong hơn hai mươi năm, chúng ghi lại các mưu đồ, trận đánh, cuộc thương thuyết và âm mưu đã làm nên nhịp sống của triều đình Pháp và xa hơn nữa.

Những lá thư ấy, hiện lưu tại Lưu trữ Quốc gia Florence, phần lớn nằm rải rác trong hàng trăm bó hồ sơ chưa lập mục lục – ở Florence người ta gọi là filze. Mấy năm qua, tôi đã tìm ra hàng chục lá thư mới, nhưng kiểu nghiên cứu lưu trữ này ngày càng gian nan. Khoảng cách địa lý với Florence, sự xuống cấp của một số dịch vụ công ở Ý, rồi đại dịch Covid-19, tất cả góp phần biến những dự án công bố như thế thành một quá trình dài lâu và bấp bênh.

Dẫu khó khăn chồng chất, công bố nguồn sử liệu gốc vẫn phải là một phần công việc của nhà sử học. Song hình thức của những công bố ấy có lẽ nên thay đổi. Chúng không những phải thích ứng với tình cảnh vừa mô tả, mà còn phải phản ánh đúng hơn tính chất tích lũy dần dần của loại nghiên cứu này, đồng thời để ngỏ khả năng cho người khác tiếp nối.

Từ đó nảy ra ý tưởng phát triển một kiểu dự án xuất bản kỹ thuật số mới: có thể mở rộng, bền vững, đáng tin cậy, không lệ thuộc nền tảng, và có tiềm năng cộng tác.

Ấn bản nay đã lên mạng: Filippo Cavriana: The Secret Correspondence. Ấn bản tập hợp những lá thư đã chuyển tự đến nay, từ Lưu trữ Quốc gia Florence, Mantova và BnF, và sẽ lớn dần khi có thư mới xuất hiện. Tôi đã giải thích lý do đằng sau cách thiết kế này trong một bài viết riêng.