Vấn đề

Ấn bản kỹ thuật số mang trong mình một nghịch lý: chúng đưa những tài liệu ít người biết đến tới công chúng rộng rãi, nhưng khi tài liệu bị phi vật chất hóa, người đọc mất đi các kênh cảm nhận quen thuộc, dễ mất phương hướng, thậm chí nản lòng trước nội dung. Duyệt qua những kho tài liệu đồ sộ vì thế trở nên nặng nề và đáng ngại. Điều này không chỉ đúng với người chưa quen nghiên cứu lưu trữ, mà cả với những độc giả gặp khó khăn về nhận thức.

Giải pháp

Đây là chỗ siêu dữ liệu lưu trữ phát huy tác dụng. Từ những dữ liệu ấy, ta có thể tạo ra các hình ảnh trừu tượng tương tác, đem lại cho người đọc một kênh cảm nhận khác, vừa tiện dụng hơn vừa dễ tiếp cận hơn. Để kho lưu trữ có thể duyệt bằng mắt, một sơ đồ cây (treemap) – hay bất kỳ sơ đồ nào phân tách hiệu quả dữ liệu phân cấp – là đủ.

Thử nghiệm

Thử nghiệm đầu tiên của tôi phỏng theo mã Zoomable Treemap của D3.js, có bổ sung siêu liên kết. Sơ đồ biểu diễn bản thảo BnF Ms Fr 640, các tờ của nó, và các mục trong từng tờ. Màu sắc thể hiện hạng mục chiếm ưu thế. Rê chuột lên mỗi mục sẽ hiện thêm dữ liệu, kể cả siêu liên kết dẫn tới bản thảo.
Nhờ vậy, sơ đồ cây trở thành một mục lục trực quan tương tác, cho người đọc một cái nhìn tổng quan rất nhanh và linh hoạt, không chỉ về nội dung bản thảo mà còn về kích thước của từng tờ, từng mục.
Trong những tháng tới, tôi sẽ tiếp tục thử nghiệm ý tưởng này với các sơ đồ và hệ phân cấp khác… Xin hãy đón xem! Để xem phiên bản mới của sơ đồ cây, nhấp vào đây.

Click any cell to zoom in, or the top to zoom out.