https://clementgodbarge.com/pl/tag/edytorstwo-naukowe/Edytorstwo NaukoweHugoBlox Kit (https://hugoblox.com)pl-plFri, 02 Oct 2026 00:00:00 +0000https://clementgodbarge.com/media/icon_hu_64a6c3bec25b3d7b.pnghttps://clementgodbarge.com/pl/tag/edytorstwo-naukowe/https://clementgodbarge.com/pl/post/edition-continue/Fri, 02 Oct 2026 00:00:00 +0000https://clementgodbarge.com/pl/post/edition-continue/<p>Wczesnonowożytni humaniści, którzy przyswoili sobie druk, nadali edycji kształt zachowany do dziś: tekst się ustala, składa, publikuje raz i poprawia – jeśli w ogóle – w drugim wydaniu wiele lat później. Komputery mamy od pół wieku, a edycje cyfrowe wciąż robimy tak, jakby były drukowanymi książkami. Kończymy tekst, publikujemy go za jednym zamachem, a erratę odkładamy na później. Narzędzia są nowe, nawyki – stare.</p> <p>Moja nowa lekcja dla <em>Programming Historian en français</em>, , łapie nowe narzędzia za słowo. Jeśli kodowanie TEI jest kodem – a jest – to można je wersjonować, walidować i przekształcać jak każdy kod. Programiści dawno przestali czekać na gotowy produkt: każda zmiana jest automatycznie sprawdzana i wydawana, gdy tylko przejdzie testy. Nic nie stoi na przeszkodzie, by edycja krytyczna działała tak samo: publikowała każdy list, gdy tylko zostanie zakodowany i sprawdzony, i poprawiała go jawnie, ilekroć pojawi się lepsze odczytanie.</p> <h2 id="część-pierwsza-cegiełki">Część pierwsza: cegiełki</h2> <p>Pierwsza część przedstawia elementy, które uwalniają edytora od odziedziczonego sposobu pracy, wszystkie otwartoźródłowe:</p> <ul> <li>plik <strong>ODD</strong>, jedyny dokument, w którym zapisano reguły kodowania w projekcie;</li> <li>wygenerowany z niego <strong>schemat RELAX NG</strong>, który egzekwuje strukturę;</li> <li><strong>reguły Schematron</strong>, które dokładają ograniczenia edytorskie niewyrażalne w samym schemacie;</li> <li><strong>skrypt walidacyjny</strong>, który jednym poleceniem sprawdza cały korpus i za pomocą XSLT generuje czytelne wyniki.</li> </ul> <p>Przykłady pochodzą z korespondencji Filippa Cavriany, której edycję . Część druga doda łańcuch spinający te elementy, tak by każda zmiana w korpusie była walidowana i publikowana na bieżąco. Lekcja powstała w ramach mojego projektu , który szuka sposobów na obniżenie kosztów edycji naukowych; automatyzacja publikacji – dzięki której edytor nie musi już czekać na specjalistę na końcu łańcucha – to jedna z największych oszczędności, jakie da się osiągnąć.</p> <h2 id="oburzenie-wyparcie-albo-kosmetyka">Oburzenie, wyparcie albo kosmetyka</h2> <p>Sztuczną inteligencję przyjmuje się według tego samego schematu: oburzenie, wyparcie albo powierzchowne przyswojenie. To jeden z powodów, dla których lubię humanistykę cyfrową: mało która dziedzina obnaża ten paradoks tak dobitnie. Nowe narzędzia powinny być zaproszeniem do przemyślenia na nowo, jak pracować lepiej, a nie świeżą warstwą farby na starych nawykach. Ta lekcja przyjmuje to zaproszenie w imieniu edytorstwa naukowego. Ciąg dalszy nastąpi w części drugiej.</p> <p>Dziękuję wszystkim, bez których ta lekcja by nie powstała. Redakcja: Daphné Mathelier i Matthias Gille Levenson. Recenzje: Jasmin Macarios i Elsa Van Kote. Nieoceniona pomoc: Anisa Hawes.</p> <p>Lekcja ukazała się w otwartym dostępie: (DOI: ).</p>