مسئله

آرشیوهای تاریخی می‌توانند به‌طرزی نومیدکننده آشفته باشند. فوند Mediceo del Principato در بایگانی دولتی فلورانس نمونهٔ گویایی است. تنها بخش کوچکی از آن فهرست‌برداری شده و بسیاری از اسنادش، بی‌هیچ دلیل روشنی، در بیش از 6,500 مجلد پراکنده‌اند. مشکل دیگر آنکه آرشیو تنها اجازهٔ مطالعهٔ شمار محدودی مجلد (یا به تعبیر خودشان filza، جمع آن filze) را می‌دهد. در روزگار عادی این سقف 4 بسته در روز است؛ در دوران همه‌گیری اما به 4 بسته در هر دو هفته رسیده است. در نبودِ فهرست‌های تفصیلی، حجم عظیم آرشیو پژوهشگر را ناگزیر می‌کند برای یافتن سریع اسناد مورد نظرش تدبیری بیندیشد.

راه حل

برخی شانس را ترجیح می‌دهند؛ برخی دیگر می‌کوشند بر پایهٔ گاه‌شماری، گیرندگان، نویسندگان، خاستگاه فوند آرشیوی، زبان و مانند این‌ها حدس‌های سنجیده بزنند. اما نگاه کردن به همهٔ این متغیرها در یک زمان می‌تواند الگوهای غیرمنتظره‌ای را در ساختار آرشیو آشکار کند و حدس‌های ما را دقیق‌تر سازد. تجربهٔ من نشان می‌دهد که فراداده‌هایی که پژوهشگران معمولاً در یک صفحه‌گسترده جمع می‌کنند، وقتی به نمودار درآیند، دید آدمی را نسبت به وضعیت آرشیو به‌طور چشمگیری بالا می‌برند.

آزمایش

پژوهش کنونی من بر مکاتبات یک جاسوس سدهٔ شانزدهم متمرکز است. نامه‌هایش در صدها filza پراکنده‌اند. با هویت‌های گوناگون نوشته شده‌اند، به گیرندگانی گوناگون و گاه غیرمنتظره، از مکان‌هایی گوناگون، و جز این‌ها. برای یافتن بسته‌هایی که به احتمال بیشتر نامه‌های مورد انتظار را در خود دارند، داشبوردی ساخته‌ام: یک برنامهٔ وبِ مصورسازی تعاملی داده‌ها (Plotly Dash) که همه‌گونه داده، از جمله اطلاعات جغرافیایی و گاه‌شمارانه، را به نموداری سلسله‌مراتبی (sunburst) از فوند آرشیوی پیوند می‌دهد. داشبورد در یک نگاه به من می‌گوید تا کنون چه یافته شده، این یافته‌ها چه سهمی دارند، و تصویری تقریبی به دست می‌دهد از اینکه نامه‌های تازه را احتمالاً کجا باید جست. افزون بر این، با کلیک بر هر متغیر، همهٔ نمودارها به‌روز می‌شوند و همبستگی‌های خاصی را نشان می‌دهند.

گام‌های بعدی

شاید مهم‌تر از همه، این داشبورد را می‌توان به یک نمایهٔ دیداری بدل کرد. وقتی تصحیح انتقادی این نامه‌ها به‌صورت آنلاین منتشر شود، داشبورد نقش دروازهٔ ورودی جایگزینی را خواهد داشت که خوانندگان از آنجا می‌توانند داده‌ها را مرور کنند. به دلایل محرمانگی، در حال حاضر تنها می‌توانم تصویری از آن نشان دهم که بخش‌هایی‌اش پوشانده شده، اما داشبورد کامل را سال آینده منتشر خواهم کرد. در این میان، نمونهٔ اولیه‌ای به‌زودی در دسترس خواهد بود. منتظر باشید!